Μετάβαση στο περιεχόμενο
Μετάβαση στο υποσέλιδο

Τήλι

Trigonella foenum-graecum · Fabaceae

Επίσης: fenugreek, τριγωνέλλα, μοσχοσίταρο, Τριγωνέλλα η Ελληνική

Το τήλι (Trigonella foenum-graecum), γνωστό και ως fenugreek, τριγωνέλλα ή μοσχοσίταρο, είναι ετήσιο αρωματικό φυτό της οικογένειας των ψυχανθών. Καλλιεργείται εύκολα στον κήπο, σε γλάστρα ή στο μπαλκόνι και δίνει φύλλα και αρωματικούς σπόρους. Θέλει ήλιο, ζέστη και λίγο νερό.

Φως
Πλήρης ήλιος
Πότισμα
Χαμηλές
Υγρασία
Χαμηλή
Θερμοκρασία
7–27 °C, ελάχ. -5 °C
Δυσκολία
Εύκολο
Ύψος
30–80 cm

Φροντίδα καθ' όλη τη διάρκεια του έτους

Ημερολόγιο για κλίμα Μεσογειακό.

ΣποράΠολλαπλασιασμόςΑνθοφορίαΣυγκομιδή
Πότε να το κάνετεΠερίοδος ληθάργουΤρέχων μήνας

Πώς είναι το τήλι

Το τήλι είναι ποώδες, ετήσιο φυτό με όρθιο, χαλαρά διακλαδισμένο σχήμα. Φτάνει συνήθως τα 30 με 80 εκ. και αναπτύσσεται γρήγορα. Τα φύλλα είναι τριφυλλοειδή, με ανοιχτοπράσινα, οβάλ έως αντίστροφα ωοειδή φυλλάρια έως περίπου 5 εκ., που είναι χνουδωτά στην κάτω πλευρά.

Τα μικρά άνθη θυμίζουν τριφύλλι και βγαίνουν μονά ή ανά δύο στις μασχάλες των πάνω φύλλων. Έχουν λευκό, κίτρινο ή βιολετί χρώμα και είναι αρωματικά. Ανθίζει τον Απρίλιο, τον Μάιο και τον Ιούνιο. Ακολουθούν λεπτοί, μυτεροί λοβοί έως περίπου 10 εκ., με 10 έως 20 έντονα αρωματικούς σπόρους. Η ρίζα είναι πασσαλώδης, με οζίδια που δεσμεύουν άζωτο.

Το φυτό κατάγεται από την Εγγύς Ανατολή και τη δυτική Ασία (Αφγανιστάν, Ιράν, Ιράκ, Πακιστάν) και καλλιεργείται σε ημίξηρες περιοχές σε όλο τον κόσμο. Στη φύση φυτρώνει σε ακαλλιέργητα εδάφη, άκρες χωραφιών και ξηρούς λειμώνες.

Καλλιέργεια και φροντίδα

Φως και θέση

Το τήλι χρειάζεται πλήρη ήλιο, δηλαδή έξι ή περισσότερες ώρες άμεσου ηλιακού φωτός. Διαλέξτε μια ζεστή, ηλιόλουστη θέση σε εξωτερικό χώρο. Τον δροσερό και υγρό καιρό δεν τον αντέχει καλά και η καρποφορία του επηρεάζεται.

Πότισμα και υγρασία

Προτιμά ζεστές και μάλλον ξηρές συνθήκες. Ποτίζετε με μέτρο και αποφεύγετε το υγρό έδαφος, γιατί η υπερβολική υγρασία οδηγεί σε σάπισμα των φυτών. Ανέχεται την ξηρασία μέτρια και χρειάζεται χαμηλή υγρασία αέρα.

Έδαφος

Ταιριάζει σε αμμοπηλώδες, καλά στραγγιζόμενο έδαφος. Ανέχεται και φτωχά εδάφη. Το pH μπορεί να κυμαίνεται περίπου από 6 έως 8. Σε γλάστρα χρησιμοποιήστε κοινό υπόστρωμα με καλή αποστράγγιση.

Λίπανση

Χρειάζεται ελάχιστη λίπανση, επειδή το ίδιο το φυτό δεσμεύει άζωτο μέσω των οζιδίων στις ρίζες του.

Σπορά

Το τήλι σπέρνεται απευθείας στη θέση του, αφού περάσει ο παγετός και όταν το έδαφος έχει ζεσταθεί. Οι μήνες σποράς είναι ο Φεβρουάριος, ο Μάρτιος, ο Οκτώβριος και ο Νοέμβριος.

Χειμώνας

Είναι ετήσιο φυτό και καλλιεργείται από την αρχή κάθε σεζόν. Δεν αντέχει στον παγετό, γι' αυτό μην το υπολογίζετε ως φυτό που θα περάσει τον χειμώνα στον κήπο.

Πολλαπλασιασμός

Πολλαπλασιάζεται μόνο με σπόρο. Οι κατάλληλοι μήνες για πολλαπλασιασμό είναι ο Μάρτιος και ο Οκτώβριος.

Προβλήματα

Το πιο συχνό πρόβλημα είναι το σάπισμα των φυτών από υγρό έδαφος. Σπέρνετε σε καλά στραγγιζόμενο χώμα και ποτίζετε με φειδώ. Αν οι σπόροι δεν δένουν καλά, η αιτία είναι συνήθως ο δροσερός ή βροχερός καιρός. Διαλέξτε ζεστή και ξηρή θέση.

Μεταξύ των εντόμων αναφέρονται οι αφίδες και η προνύμφη Spodoptera litura (tobacco cutworm). Στις ασθένειες περιλαμβάνονται η ανθρακώδης σήψη (charcoal rot), η βακτηριακή κηλίδωση των φύλλων και το ωίδιο.

Συγκομιδή και χρήση

Η συγκομιδή γίνεται από τον Απρίλιο έως τον Ιούλιο. Τρώγονται τα φύλλα, οι σπόροι και τα φύτρα. Τα φύλλα χρησιμοποιούνται φρέσκα ή αποξηραμένα ως αρωματικό ή λαχανικό. Οι σπόροι χρησιμοποιούνται ως μπαχαρικό με άρωμα που θυμίζει σιρόπι σφενδάμου.

Χρησιμοποιείται παραδοσιακά στη λαϊκή ιατρική, όμως δεν υπάρχουν κλινικές ενδείξεις οφέλους.

Για το φυτό σας

Συχνές ερωτήσεις

Πότε σπέρνεται το τήλι;Οι μήνες σποράς είναι ο Φεβρουάριος, ο Μάρτιος, ο Οκτώβριος και ο Νοέμβριος. Σπέρνεται απευθείας στη θέση του, όταν το έδαφος είναι ζεστό και δεν υπάρχει πια κίνδυνος παγετού.
Πόσο νερό θέλει το τήλι;Λίγο. Προτιμά ζεστές και μάλλον ξηρές συνθήκες και το υγρό έδαφος προκαλεί σάπισμα, οπότε ποτίζετε με φειδώ.
Μπορώ να καλλιεργήσω τριγωνέλλα σε γλάστρα ή στο μπαλκόνι;Ναι, αρκεί να βρίσκεται σε πλήρη ήλιο, με έξι ή περισσότερες ώρες άμεσου φωτός, και σε χώμα που στραγγίζει καλά.
Χρειάζεται λίπανση το μοσχοσίταρο;Ελάχιστη. Επειδή δεσμεύει άζωτο μέσω των οζιδίων στις ρίζες, ανέχεται και φτωχά εδάφη.
Ποια μέρη του τηλιού τρώγονται;Τρώγονται τα φύλλα, οι σπόροι και τα φύτρα. Τα φύλλα μπαίνουν φρέσκα ή αποξηραμένα στη μαγειρική, ενώ οι σπόροι χρησιμοποιούνται ως μπαχαρικό.
Ξαναβγαίνει το τήλι κάθε χρόνο;Όχι. Είναι ετήσιο φυτό και σπέρνεται από την αρχή κάθε σεζόν.
Μετάβαση στην αρχήΜετάβαση στην αρχή