Άμπελος
Vitis vinifera · Vitaceae
Επίσης: Αμπελώνας
Η άμπελος (Vitis vinifera), γνωστή και ως αμπέλι ή κληματαριά, είναι φυλλοβόλο αναρριχώμενο φυτό που καλλιεργείται στον κήπο για τον καρπό και τη σκιά της. Θέλει ήλιο, καλά στραγγιζόμενο έδαφος και γερή στήριξη. Στο ήπιο κλίμα μας ζει χωρίς δυσκολία στο ύπαιθρο.
- Φως
- Πλήρης ήλιος
- Πότισμα
- Μέτριες
- Υγρασία
- Χαμηλή
- Θερμοκρασία
- 15–30 °C, ελάχ. -20 °C
- Δυσκολία
- Μέτριας δυσκολίας
- Ύψος
- 3–15 m
Φροντίδα καθ' όλη τη διάρκεια του έτους
Ημερολόγιο για κλίμα Μεσογειακό.
Πώς είναι η άμπελος
Η άμπελος είναι πολυετές, ξυλώδες αναρριχώμενο φυτό που πιάνεται με έλικες και χρειάζεται στήριξη και καθοδήγηση. Φτάνει συνήθως τα 3 έως 15 μέτρα σε ύψος και απλώνεται περίπου 2 έως 6 μέτρα.
Τα φύλλα είναι μεγάλα, πράσινα, με λοβούς και οδοντωτό χείλος, μήκους 7-15 εκ. Η κάτω πλευρά τους είναι ενίοτε χνουδωτή, και οι έλικες φύονται απέναντι από τα φύλλα. Την άνοιξη βγάζει πολλά μικρά, διακριτικά πρασινοκίτρινα άνθη σε κρεμαστά τσαμπιά, με άρωμα. Οι καρποί είναι μικρές ωοειδείς ράγες, πράσινες, κόκκινες ή βαθιά μοβ, συχνά με κηρώδη πούδρα. Υπάρχουν και ποικιλίες άσπερμες.
Είναι αυτοφυής από τη Μεσόγειο και την Κεντρική Ευρώπη ως τη νοτιοδυτική Ασία και καλλιεργείται σε όλο τον κόσμο. Οι άγριες μορφές (subsp. sylvestris) βρίσκονται σε παραποτάμια δάση και στις παρυφές δασών.
Καλλιέργεια και φροντίδα
Φως και θέση
Η άμπελος θέλει πλήρη ήλιο, τουλάχιστον 6 ώρες άμεσου φωτός την ημέρα, και καλό αερισμό. Οι καλλιεργούμενες ποικιλίες ευδοκιμούν σε ζεστές, ηλιόλουστες και καλά στραγγιζόμενες θέσεις.
Της ταιριάζει ένας ηλιόλουστος, προφυλαγμένος τοίχος, ένα καφασωτό ή μια πέργκολα με γερή στήριξη.
Πότισμα
Οι ανάγκες σε νερό είναι μέτριες και η ανοχή στην ξηρασία μέση. Πότισε πιο συχνά τον Ιούνιο, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, όταν το φυτό καρπίζει και ο καιρός είναι ξηρός.
Μην αφήνεις το έδαφος να λιμνάζει. Η υγρασία στο φύλλωμα και στα τσαμπιά ευνοεί τους μύκητες, γι' αυτό είναι καλύτερα να μη βρέχεις τα φύλλα.
Έδαφος
Η άμπελος δέχεται πολλά εδάφη, αρκεί να στραγγίζουν καλά: αμμώδη, πηλώδη ή αργιλώδη. Τα πάει καλύτερα σε ουδέτερο έως αλκαλικό πηλώδες έδαφος, με pH περίπου 6 έως 8. Έχει βαθιές, εκτεταμένες ξυλώδεις ρίζες, οπότε ο χώρος πρέπει να είναι άνετος.
Λίπανση
Η λίπανση γίνεται τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, στην αρχή της βλάστησης.
Κλάδεμα
Κλάδεψε δυνατά τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, όσο το φυτό βρίσκεται σε λήθαργο. Άφησε σπιρούνια (κεντρικά κλαδιά με λίγους οφθαλμούς) ή βέργες πάνω σε έναν σταθερό σκελετό που έχεις διαμορφώσει.
Το καλοκαίρι αραίωσε βλαστούς και φύλλα, ώστε να περνά ο αέρας και το φως ανάμεσα στα τσαμπιά.
Φύτευση
Η φύτευση γίνεται τον Μάρτιο, τον Απρίλιο ή τον Νοέμβριο. Διάλεξε ηλιόλουστο, προφυλαγμένο τοίχο ή καφασωτό και πέργκολα με στέρεα στήριξη, γιατί η άμπελος γίνεται βαριά με τα χρόνια.
Αν μπορείς, προτίμησε εμβολιασμένα φυτά σε ανθεκτικό υποκείμενο, για να προφυλάξεις τις ρίζες από τη φυλλοξήρα.
Χειμώνας
Η άμπελος αντέχει στο κρύο, περίπου μέχρι τους -20 °C, και στα ήπια χειμωνιάτικα κλίματα δεν χρειάζεται ιδιαίτερη φροντίδα. Προστάτεψέ την από τους δυνατούς χειμωνιάτικους ανέμους και από τον ανοιξιάτικο παγετό, που μπορεί να χτυπήσει τα νέα βλαστάρια. Ο λήθαργός της διαρκεί περίπου από τον Δεκέμβριο έως τον Ιανουάριο.
Πολλαπλασιασμός
Η άμπελος πολλαπλασιάζεται με μοσχεύματα βλαστού, καταβολάδες, εμβολιασμό ή σπόρο. Ο πιο κατάλληλος καιρός για πολλαπλασιασμό είναι ο Φεβρουάριος και ο Μάρτιος.
Ο εμβολιασμός σε ανθεκτικό υποκείμενο έχει νόημα όταν θέλεις να προστατέψεις το φυτό από τη φυλλοξήρα.
Προβλήματα και ασθένειες
Οι συνηθισμένες ασθένειες της αμπέλου είναι το ωίδιο, ο περονόσπορος, η μαύρη σήψη, η γκρίζα σήψη (βοτρύτης), ο καρκίνος του λαιμού (crown gall) και η σήψη των τσαμπιών. Βασικός εχθρός είναι η φυλλοξήρα.
Λευκή σκόνη στα φύλλα: ωίδιο. Αραίωσε το φύλλωμα για καλύτερο αερισμό και εφάρμοσε μυκητοκτόνο.
Σάπια τσαμπιά: βοτρύτης σε υγρό καιρό. Άνοιξε το φύλλωμα και αφαίρεσε τα προσβεβλημένα τσαμπιά.
Αδύναμο φυτό που φθίνει: πιθανώς φυλλοξήρα στις ρίζες. Φύτευε εμβολιασμένα φυτά σε ανθεκτικό υποκείμενο.
Συγκομιδή και χρήση
Η άμπελος ανθίζει τον Μάιο και τον Ιούνιο, και ο τρύγος γίνεται τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο.
Οι ράγες τρώγονται φρέσκες, ξηραίνονται για σταφίδες ή στύβονται για χυμό, κρασί και ξίδι. Τα φύλλα γεμίζονται σε πολλές κουζίνες και από τα κουκούτσια παράγεται λάδι. Παραδοσιακά χρησιμοποιείται για τον βήχα, για προβλήματα του δέρματος και των ματιών και για πεπτικές ενοχλήσεις.






























































































