Μετάβαση στο περιεχόμενο
Μετάβαση στο υποσέλιδο
Ακόνισμα μαχαιριών: ακονόπετρα, μασάτι, ακονιστήρι και η σωστή γωνία

Ακόνισμα μαχαιριών: ακονόπετρα, μασάτι, ακονιστήρι και η σωστή γωνία

Γλιστράει το μαχαίρι πάνω στη φλούδα της ντομάτας και το κρεμμύδι μάλλον το λιώνει παρά το κόβει; Ένα στομωμένο μαχαίρι σας καθυστερεί και είναι και πιο επικίνδυνο, γιατί πρέπει να το πιέζετε περισσότερο. Το ακόνισμα μαχαιριών στο σπίτι σας παίρνει από ένα τέταρτο έως μισή ώρα. Θα σας εξηγήσουμε πότε αρκεί το μασάτι και πότε χρειάζεται ακονόπετρα, ποια γωνία να κρατάτε, πώς ακονίζετε βήμα βήμα και πώς θα διατηρήσετε το μαχαίρι κοφτερό όσο το δυνατόν περισσότερο.

Με λίγα λόγια

  • Η διαδικασία: κρατήστε τη λάμα σε γωνία 15 έως 20°, ακονίστε πρώτα τη μία πλευρά ώσπου να νιώσετε γρέζι στην άλλη, μετά τη δεύτερη και στο τέλος γυαλίστε την κόψη με τη λεπτή πλευρά της πέτρας.
  • Το μασάτι απλώς ισιώνει την κόψη, ενώ η ακονόπετρα ή το ακονιστήρι αφαιρεί μέταλλο και δημιουργεί νέα κόψη.
  • Τα περισσότερα ευρωπαϊκά μαχαίρια αντέχουν περίπου 20° σε κάθε πλευρά, τα ιαπωνικά γύρω στις 15°. Για το ακόνισμα στο σπίτι αρκεί μια πέτρα με κόκκο 1000.
  • Η κόψη κρατά περισσότερο σε ξύλινη ή πλαστική επιφάνεια κοπής και με πλύσιμο στο χέρι, όχι στο πλυντήριο πιάτων.

Ας ξεκινήσουμε από το γιατί στομώνει ένα μαχαίρι, γιατί από αυτό θα καταλάβετε ποιο εργαλείο χρειάζεστε κάθε φορά.

Γιατί στομώνει το μαχαίρι

Στην ίδια την άκρη της η κόψη έχει πάχος μόλις κλάσματα του χιλιοστού. Σε κάθε κόψιμο λυγίζει ανεπαίσθητα προς τα πλάγια και σιγά σιγά στρογγυλεύει. Στην αρχή η άκρη απλώς κυματίζει: το μαχαίρι κόβει ακόμη, αλλά αρχίζει να γλιστράει. Μια τέτοια κόψη την ισιώνει το μασάτι. Αργότερα φθείρεται τόσο που κανένα ίσιωμα δεν τη σώζει.

Πιο γρήγορα στομώνει ένα μαχαίρι που κόβει σε σκληρή επιφάνεια, πέφτει στον νεροχύτη ανάμεσα στα άλλα σκεύη ή μπαίνει στο πλυντήριο πιάτων. Σημασία έχει και η σκληρότητα του χάλυβα: η μαλακότερη λάμα ακονίζεται εύκολα αλλά στομώνει νωρίτερα, η σκληρότερη αντέχει περισσότερο και το ακόνισμά της θέλει περισσότερη υπομονή.

Ακόνισμα ή πέρασμα στο μασάτι;

Αυτές οι δύο εργασίες συχνά μπερδεύονται, και γι' αυτό πολλοί έχουν την εντύπωση ότι το μασάτι τους «δεν δουλεύει».

  • Το πέρασμα στο μασάτι επαναφέρει την κυματιστή κόψη στον άξονα της λάμας. Το λείο μασάτι σχεδόν δεν αφαιρεί μέταλλο, το ραβδωτό και το κεραμικό αφαιρούν λίγο, ενώ το διαμαντένιο ακονίζει σχεδόν όπως ένα ακονιστήρι. Είναι κατάλληλο για τη συντήρηση ενός μαχαιριού που ακόμη κόβει.
  • Το ακόνισμα σε ακονόπετρα ή ακονιστήρι αφαιρεί μέταλλο και από τις δύο πλευρές της κόψης και δημιουργεί μια εντελώς νέα κόψη. Χρειάζεται όταν το μαχαίρι δεν κόβει ούτε μετά το μασάτι.

Στην πράξη αυτό σημαίνει: το μασάτι χρησιμοποιήστε το πριν από κάθε μεγαλύτερο μαγείρεμα, ενώ η σειρά της πέτρας έρχεται συνήθως μία φορά κάθε λίγους μήνες.

Με τι ακονίζετε το μαχαίρι

Έχετε να διαλέξετε ανάμεσα σε τέσσερις ομάδες εργαλείων. Διαφέρουν στο πόσο μέταλλο αφαιρούν, στο πόσο σταθερά κρατούν τη γωνία και στο πόση εξάσκηση χρειάζονται.

ΕργαλείοΤι κάνειΓια ποιον
Ακονόπετραακονίζει και γυαλίζει, τη γωνία την κρατάτε εσείςγια κάθε μαχαίρι, θέλει λίγη εξάσκηση
Μασάτιισιώνει την κόψη, δεν διορθώνει στομωμένη κόψησυντήρηση ανάμεσα στα ακονίσματα
Ακονιστήρι με σχισμήακονίζει γρήγορα σε σταθερή γωνίαφθηνότερα μαχαίρια, γρήγορη λύση
Ηλεκτρικό ακονιστήριακονίζει μόνο του σε ρυθμισμένη γωνία, αφαιρεί περισσότερο μέταλλοόποιος ακονίζει πολλά μαχαίρια και δεν θέλει εξάσκηση

Η ακονόπετρα δίνει το καλύτερο αποτέλεσμα και προστατεύει τη λάμα, γιατί αφαιρεί μόνο όσο μέταλλο χρειάζεται. Το ακονιστήρι με σχισμή είναι βολικό, επειδή η εγκοπή σε σχήμα V οδηγεί μόνη της το μαχαίρι. Η σταθερή γωνία του όμως μπορεί να μην ταιριάζει στο δικό σας μαχαίρι και οι πιο τραχείς δίσκοι αφαιρούν περισσότερο υλικό. Το ηλεκτρικό ακονιστήρι είναι το πιο γρήγορο. Δεν είναι κατάλληλο ωστόσο για ιαπωνικά μαχαίρια ακονισμένα από τη μία πλευρά ούτε για κεραμικά, εκτός αν ο κατασκευαστής του ακονιστηρίου το επιτρέπει ρητά.

Μπορείτε να διαλέξετε ανάμεσα σε ακονιστήρια μαχαιριών διαφόρων τύπων, από συνδυαστικές πέτρες έως μικρά ακονιστήρια τσέπης.

Ποια ακονόπετρα για μαχαίρια

Στην πέτρα αυτό που μετράει είναι ο κόκκος. Όσο μικρότερος ο αριθμός, τόσο πιο τραχιά η επιφάνεια και τόσο περισσότερο μέταλλο αφαιρεί.

  • Η χοντρή πέτρα, περίπου 200 έως 400, διορθώνει μια κόψη με σπασίματα ή πολύ στομωμένη.
  • Η μεσαία πέτρα, περίπου 800 έως 1000, είναι η βάση για το συνηθισμένο ακόνισμα των μαχαιριών κουζίνας.
  • Η λεπτή πέτρα, από 3000 και πάνω, γυαλίζει την κόψη, ώστε το κόψιμο να είναι πιο καθαρό και η κόψη να αντέχει περισσότερο.

Οι αριθμοί αυτοί αντιστοιχούν στην ιαπωνική κλίμακα που χρησιμοποιούν οι περισσότερες πέτρες νερού. Οι διαμαντένιες πλάκες και ορισμένες ευρωπαϊκές πέτρες δηλώνουν τον κόκκο διαφορετικά, γι' αυτό σε αυτές διαβάστε την περιγραφή του κατασκευαστή.

Για το σπίτι η πιο πρακτική επιλογή είναι μια συνδυαστική πέτρα με δύο πλευρές, για παράδειγμα με κόκκο 1000 στη μία και 3000 ή 6000 στην άλλη. Την πέτρα νερού συνήθως τη μουσκεύετε πριν από το ακόνισμα, ώσπου να σταματήσουν να βγαίνουν φυσαλίδες, κάτι που διαρκεί περίπου δέκα με δεκαπέντε λεπτά. Σε ορισμένες πέτρες αρκεί να τις ραντίσετε με νερό, ενώ οι πέτρες λαδιού αλείφονται με λάδι ακονίσματος. Ακολουθήστε λοιπόν τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Ποια γωνία κόψης και πώς τη μετράτε

Τη γωνία τη μετράτε ανάμεσα στη λάμα και στην πέτρα, χωριστά για κάθε πλευρά. Τα ευρωπαϊκά μαχαίρια κουζίνας είναι συνήθως ακονισμένα γύρω στις 20° ανά πλευρά, τα ιαπωνικά περίπου στις 15°. Μια πιο οξεία κόψη κόβει πιο εύκολα, είναι όμως πιο εύθραυστη. Όταν ο κατασκευαστής αναφέρει τη γωνία, μείνετε σε αυτήν.

Χωρίς όργανο μέτρησης βοηθά ένας απλός υπολογισμός. Σε λάμα πλάτους 4 cm η ράχη θα βρίσκεται σε γωνία 15° περίπου 1 cm πάνω από την πέτρα και σε γωνία 20° περίπου 1,4 cm. Μπορούν να βοηθήσουν επίσης ένας γωνιομετρητής για μαχαίρια, ένας πλαστικός οδηγός που προσαρμόζεται στη ράχη ή μια εφαρμογή κλισιόμετρου στο κινητό.

Με έναν μαρκαδόρο μπορείτε να επιβεβαιώσετε ότι κρατάτε τη γωνία στην οποία είχε ακονιστεί το μαχαίρι. Περάστε με ανεξίτηλο μαρκαδόρο τη στενή λοξή επιφάνεια δίπλα στην κόψη και κάντε μερικές κινήσεις πάνω στην πέτρα. Αν το χρώμα φύγει σε όλο το πλάτος της επιφάνειας, η κλίση είναι σωστή. Αν έφυγε μόνο στην ίδια την άκρη, κρατάτε το μαχαίρι πολύ όρθιο και πρέπει να το γείρετε. Όταν έχει τριφτεί μόνο το πάνω όριο της επιφάνειας, μεγαλώστε τη γωνία.

Πώς ακονίζετε το μαχαίρι στην ακονόπετρα βήμα βήμα

Τοποθετήστε την πέτρα πάνω σε μια υγρή πετσέτα ή σε βάση, ώστε να μη γλιστράει. Περνάτε τη λάμα σε όλο το μήκος της πέτρας, από τη βάση της λάμας ως τη μύτη, και τα δάχτυλα του άλλου χεριού τα κρατάτε στην επίπεδη πλευρά της λάμας, μακριά από την πορεία της κόψης.

  1. Ετοιμάστε την πέτρα

    Μουσκέψτε την ή ραντίστε την σύμφωνα με τις οδηγίες και τοποθετήστε την με την πιο χοντρή πλευρά προς τα πάνω σε σταθερή επιφάνεια.

  2. Ρυθμίστε τη γωνία

    Ακουμπήστε τη λάμα στην πέτρα και σηκώστε τη ράχη στην κλίση που διαλέξατε ανάλογα με τον τύπο του μαχαιριού.

  3. Ακονίστε τη μία πλευρά

    Κάντε ομοιόμορφες κινήσεις σε όλο το μήκος της κόψης, ώσπου να νιώσετε στην αντίθετη πλευρά ένα μικρό γρέζι.

  4. Γυρίστε το μαχαίρι

    Κάντε τον ίδιο αριθμό κινήσεων στη δεύτερη πλευρά, ώσπου το γρέζι να μετακινηθεί πάλι πίσω.

  5. Περάστε στη λεπτή πλευρά

    Γυρίστε την πέτρα και με μερικές πιο ελαφριές κινήσεις, εναλλάξ στις δύο πλευρές, γυαλίστε την κόψη.

  6. Δοκιμάστε την κόψη

    Πλύνετε και στεγνώστε το μαχαίρι και δοκιμάστε να κόψετε ένα φύλλο χαρτί ή μια ντομάτα.

Το γρέζι είναι ένα λεπτό χείλος μετάλλου στην άκρη της κόψης. Θα το νιώσετε αν περάσετε προσεκτικά τη ρώγα του αντίχειρα στην πλευρά της λάμας με κατεύθυνση από τη ράχη προς την κόψη, ποτέ κατά μήκος της κόψης. Όσο δεν το νιώθετε από τη βάση ως τη μύτη, το ακόνισμα σε αυτή την πλευρά δεν έχει τελειώσει.

Ένα σωστά ακονισμένο μαχαίρι είναι κυρίως αποτέλεσμα σταθερής γωνίας. Τα πιο συχνά λάθη είναι τρία: η κλίση αλλάζει κατά τη διάρκεια της κίνησης, πιέζετε τη λάμα πολύ δυνατά ή στην κόψη μένει γρέζι.

Πώς ακονίζετε το μαχαίρι στο μασάτι

Κρατήστε το μασάτι κάθετα, με τη μύτη του ακουμπισμένη σε μια επιφάνεια κοπής ή σε μια πετσέτα. Ακουμπήστε τη βάση της λάμας στο πάνω μέρος του μασατιού σε γωνία παρόμοια με αυτήν του ακονίσματος και τραβήξτε το μαχαίρι προς τα κάτω και προς το μέρος σας, ώστε να περάσει πάνω από το μασάτι όλο το μήκος της κόψης μαζί με τη μύτη.

Αρκούν πέντε έως δέκα ελαφριές κινήσεις, εναλλάξ από κάθε πλευρά. Πίεση δεν χρειάζεται, το μασάτι μόνο ισιώνει την κόψη. Αν το μαχαίρι δεν κόβει ούτε μετά από αυτό, το μασάτι δεν βοηθά πια και ήρθε η ώρα για την πέτρα.

Πώς ακονίζετε το μαχαίρι στον τροχό

Η πιο ασφαλής επιλογή είναι ένας αργόστροφος τροχός με ψύξη νερού, στον οποίο ο χάλυβας δεν υπερθερμαίνεται. Σε έναν γρήγορο τροχό πάγκου η κόψη καίγεται εύκολα. Αν παρ' όλα αυτά τον χρησιμοποιήσετε, διαλέξτε λεπτό δίσκο, πιέστε μόνο ελαφρά, κάντε σύντομα περάσματα και κρυώνετε συχνά τη λάμα στο νερό. Όταν ο χάλυβας κιτρινίσει ή γίνει μπλε, έχει χάσει τη σκληρότητά του και η κόψη δεν θα κρατήσει πολύ.

Τον γωνιακό τροχό μην τον χρησιμοποιείτε ποτέ σε μαχαίρι κουζίνας. Είναι επικίνδυνος και καταστρέφει τη λάμα.

Πώς ακονίζετε το μαχαίρι χωρίς ακονιστήρι

Σε ανάγκη θα σας εξυπηρετήσει μια κεραμική κούπα ή ένα πιάτο. Γυρίστε το ανάποδα και περάστε το μαχαίρι πάνω στον ασμάλτωτο δακτύλιο της βάσης στην ίδια γωνία όπως στην πέτρα, εναλλάξ από αριστερά και από δεξιά. Το κεραμικό λειτουργεί παρόμοια με μια λεπτή πέτρα, όμως η κόψη επανέρχεται μόνο για λίγο και η γωνία κρατιέται πιο δύσκολα.

Μην ακονίζετε τα μαχαίρια στην άκρη ενός τσιμεντένιου σκαλοπατιού ούτε σε μια πέτρα από τον κήπο. Η τραχιά επιφάνεια μάλλον θα σπάσει την κόψη και θα γρατζουνίσει τη λάμα.

Κεραμικά και οδοντωτά μαχαίρια

Το κεραμικό είναι σκληρότερο από τον χάλυβα, οπότε δεν το ακονίζει ούτε η συνηθισμένη πέτρα ούτε το μασάτι. Χρειάζεται διαμαντένιο ακονιστήρι και, επειδή είναι εύθραυστο, είναι πιο ασφαλές να το εμπιστευτείτε σε επαγγελματία.

Το μαχαίρι ψωμιού ή ένα άλλο οδοντωτό μαχαίρι το ακονίζετε δόντι δόντι με μια λεπτή κωνική ράβδο. Δουλεύετε μόνο από την πλευρά με τη λοξή κόψη και την άλλη πλευρά την περνάτε στο τέλος απαλά. Τα οδοντωτά μαχαίρια όμως στομώνουν αργά, οπότε αρκεί να τα ακονίζετε μόνο σπάνια.

Πώς θα διατηρήσετε το μαχαίρι κοφτερό για περισσότερο καιρό

Τη ζωή της κόψης την παρατείνετε κυρίως με το πού και πώς κόβετε. Οι πιο ήπιες για το μαχαίρι είναι οι ξύλινες και οι πλαστικές επιφάνειες κοπής. Μια γυάλινη, πέτρινη ή κεραμική επιφάνεια στομώνει το μαχαίρι πολύ γρήγορα.

Πλένετε το μαχαίρι στο χέρι και στεγνώνετέ το αμέσως. Στο πλυντήριο πιάτων χτυπά πάνω στα άλλα σκεύη, ενώ η υψηλή θερμοκρασία και το δραστικό απορρυπαντικό βλάπτουν και τη λαβή. Για τη φύλαξη είναι κατάλληλα μια βάση μαχαιριών, μια μαγνητική ταινία ή ένα προστατευτικό για τη λάμα.

Πότε να πάτε το μαχαίρι στον ακονιστή

Στον ακονιστή πηγαίνει ένα μαχαίρι με σπασμένη κόψη, με λυγισμένη μύτη ή ένα μαχαίρι που δεν καταφέρνετε να ακονίσετε ούτε μετά από αρκετές προσπάθειες. Ο επαγγελματίας έχει χοντρές πέτρες και μηχανήματα που δεν υπερθερμαίνουν το μέταλλο. Έχει νόημα και για ακριβά μαχαίρια, με τα οποία δεν θέλετε να κάνετε εξάσκηση.

Όταν η λάμα έχει στενέψει αισθητά με τα χρόνια, έχει ραγίσει ή κουνιέται μέσα στη λαβή, το ακόνισμα δεν βοηθά πια. Τότε ήρθε η ώρα να διαλέξετε ένα καινούργιο ανάμεσα στα μαχαίρια.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς καταλαβαίνω ότι το μαχαίρι έχει στομώσει;

Ένα στομωμένο μαχαίρι γλιστράει πάνω στη φλούδα της ντομάτας ή της πιπεριάς και ένα φύλλο χαρτί μάλλον το σκίζει παρά το κόβει. Αν κοιτάξετε την κόψη κόντρα στο φως, θα δείτε μικρά γυαλιστερά σημεία εκεί όπου η άκρη έχει στρογγυλέψει.

Τι είναι καλύτερο, ακονόπετρα ή ηλεκτρικό ακονιστήρι;

Στην πέτρα το ακόνισμα διαρκεί περισσότερο και θέλει εξάσκηση, όμως προστατεύετε τη λάμα και τη γωνία τη διαλέγετε εσείς. Με το ηλεκτρικό ακονιστήρι ακονίζετε το μαχαίρι σε λίγη ώρα ακόμη και χωρίς εμπειρία, η λάμα όμως λεπταίνει πιο γρήγορα.

Κάθε πότε πρέπει να ακονίζονται τα μαχαίρια;

Εξαρτάται από το πόσο μαγειρεύετε. Το μασάτι μπορείτε να το περνάτε ακόμη και σε κάθε μεγαλύτερο μαγείρεμα, ενώ την πέτρα ένα νοικοκυριό τη χρειάζεται συνήθως μερικές φορές τον χρόνο.

Το μαχαίρι ακονίζεται και από τις δύο πλευρές;

Τα περισσότερα ευρωπαϊκά μαχαίρια κουζίνας έχουν συμμετρική κόψη, ίδια σε κάθε πλευρά. Ορισμένα ιαπωνικά μαχαίρια έχουν κόψη μόνο από τη μία πλευρά και την άλλη, μετά το ακόνισμα, απλώς την ισιώνετε ελαφρά στην επίπεδη επιφάνεια της πέτρας.

Πόση ώρα μουσκεύει η ακονόπετρα;

Συνήθως αρκούν δέκα λεπτά, το πολύ δεκαπέντε, και το καταλαβαίνετε από το ότι σταματούν να βγαίνουν φυσαλίδες. Οι πέτρες που προορίζονται μόνο για ράντισμα δεν μουσκεύονται, γι' αυτό ακολουθήστε τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Γιατί το μαχαίρι στομώνει γρήγορα μετά το ακόνισμα;

Τις περισσότερες φορές στην κόψη έμεινε γρέζι, που λυγίζει στο πρώτο κόψιμο. Βοηθά να γυαλίσετε την κόψη σε λεπτή πέτρα και να την περάσετε στο μασάτι. Γρήγορα στομώνει επίσης μια κόψη ακονισμένη σε πολύ μικρή γωνία.

Σας ευχόμαστε τα μαχαίρια σας να κόβουν σαν ξυράφι!

Μετάβαση στην αρχήΜετάβαση στην αρχή