Χριστουγεννιάτικο δέντρο: φυσικό ή τεχνητό και τι αντέχει ως τα Φώτα

Ξεκινάμε από αυτό που αγοράζει πραγματικά ο κόσμος εδώ, γιατί διαφέρει αρκετά από ό,τι θα διαβάσετε σε ξένους οδηγούς.

Τι μπαίνει τελικά στα ελληνικά σαλόνια

Στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη ο αγοραστής διαλέγει ανάμεσα σε τέσσερα ή πέντε είδη κομμένου δέντρου. Εδώ η εικόνα είναι άλλη.

Το φυσικό δέντρο που θα βρείτε στα σημεία πώλησης είναι σχεδόν πάντα έλατο. Και δεν είναι σχήμα λόγου: στην υπουργική απόφαση που ενέκρινε την κοπή για μια πρόσφατη σεζόν, από τα περίπου εξήντα οκτώ χιλιάδες δέντρα, τα 64.845 ήταν ελάτη. Τα πεύκα ήταν 640 και οι ερυθρελάτες μόλις 200 σε ολόκληρη τη χώρα. Τα είδη δηλαδή που στην κεντρική Ευρώπη γεμίζουν τα σαλόνια, εδώ είναι στατιστικό σφάλμα.

Η καρδιά της παραγωγής χτυπάει στον Ταξιάρχη Χαλκιδικής, ένα χωριό επτακοσίων κατοίκων στον Χολομώντα, όπου καλλιεργούν έλατα από τη δεκαετία του εξήντα και όπου το κάθε δέντρο θέλει δέκα ως δεκαπέντε χρόνια για να φτάσει σε ύψος πώλησης. Βγάζει γύρω στις τριάντα με τριάντα τέσσερις χιλιάδες δέντρα τον χρόνο και οι παραγωγοί υπολογίζουν ότι καλύπτει το 70 με 75 τοις εκατό της ελληνικής αγοράς. Μικρότερες ποσότητες έρχονται από την Αρναία, τα Τρίκαλα, τη Σπερχειάδα, το Καρπενήσι και την Πιερία.

Η τάση πάντως είναι πτωτική. Ο Ταξιάρχης ξεπερνούσε τα σαράντα οκτώ χιλιάδες δέντρα το 2009 και σήμερα κινείται γύρω στις τριάντα δύο. Βάλτε αυτά τα νούμερα δίπλα στα εκατομμύρια των ελληνικών νοικοκυριών και η απάντηση βγαίνει μόνη της: το τεχνητό δέντρο δεν είναι η εναλλακτική, είναι ο κανόνας. Στο διαμέρισμα της πόλης, χωρίς αποθήκη στο ισόγειο και χωρίς αυλή για το δέντρο μετά τις γιορτές, ο λόγος είναι προφανής.

Αν πάρετε φυσικό, δύο πράγματα αξίζει να ξέρετε. Πρώτον, τα ελληνικά έλατα δεν κόβονται από το δάσος αλλά καλλιεργούνται σε ιδιωτικές φυτείες, με άδεια που ο παραγωγός ζητάει από το δασαρχείο μέσα στο καλοκαίρι και που ελέγχεται επιτόπου. Δεύτερον, το νόμιμο δέντρο φοράει δύο καρτελάκια αναγνώρισης και μολυβδοσφραγίδα κοντά στην κορυφή. Ζητήστε να τη δείτε. Είναι η μόνη απόδειξη ότι δεν αγοράζετε προϊόν παράνομης υλοτομίας, και η περίοδος πώλησης ορίζεται έτσι κι αλλιώς κάθε χρόνο με απόφαση, συνήθως από τα τέλη Νοεμβρίου ως τα τέλη Δεκεμβρίου.

Γιατί το έλατο κρατάει τις βελόνες του

Η διαφορά ανάμεσα στα είδη δεν είναι εντύπωση, είναι μετρημένο μέγεθος. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Mendel στο Μπρνο της Τσεχίας παρακολούθησαν πόσο γρήγορα στεγνώνει το κάθε είδος μέσα σε θερμαινόμενο δωμάτιο.

Νερό σε φρεσκοκομμένο δέντρο

γύρω στο 60 %

Έλατο μετά από δέκα μέρες σε ζεστό δωμάτιο

48 %

Πεύκο μετά από δέκα μέρες

42 %

Ερυθρελάτη μετά από δέκα μέρες

30 %

Το έλατο δηλαδή χάνει το νερό του πιο αργά από όλα, και σε δροσερό δωμάτιο μπορεί να κρατήσει ως την άνοιξη. Η ερυθρελάτη μένει γυμνή μέσα σε δύο περίπου εβδομάδες. Δεν είναι σύμπτωση που η ελληνική αγορά κατέληξε στο είδος που αντέχει, ενώ τα άλλα δύο σπάνια θα τα συναντήσετε σε σημείο πώλησης εδώ.

Τον λόγο τον βλέπετε με γυμνό μάτι, και είναι δύο πράγματα. Πρώτον, οι βελόνες του ελάτου έχουν παχύτερο κέρινο στρώμα που εμποδίζει την εξάτμιση. Δεύτερον, ο τρόπος που πιάνονται πάνω στο κλαδί: το έλατο τις κρατάει με φαρδιά βάση, ενώ σε άλλα είδη η επαφή γίνεται σε ελάχιστη επιφάνεια, που ξεραίνεται πρώτη και αφήνει τη βελόνα να πέσει.

Καμιά φροντίδα λοιπόν δεν σώζει ένα δέντρο στημένο δίπλα στη σόμπα. Η ζέστη και ο ξηρός αέρας απλώς επιταχύνουν τη διαδικασία.

Φυσικό ή τεχνητό

Στην τελευταία γραμμή χρειάζονται νούμερα, γιατί συχνά παραμορφώνονται. Η πιο πολυσυζητημένη συγκριτική μελέτη κύκλου ζωής, από την καναδική Ellipsos, υπολόγισε ότι το τεχνητό πρέπει να σταθεί πάνω από είκοσι χρόνια για να ξεπεράσει εκείνο που αγοράζεται κάθε Δεκέμβριο. Στο δίμετρο φυσικό δέντρο απέδωσε γύρω στα 24 κιλά διοξειδίου του άνθρακα και στο αντίστοιχο τεχνητό τα διπλάσια.

Άλλες εκτιμήσεις είναι επιεικέστερες και μιλούν για δέκα χρόνια. Το αγκάθι βρίσκεται αλλού: οι έρευνες δείχνουν ότι το μέσο νοικοκυριό πετάει το τεχνητό δέντρο ύστερα από έξι περίπου σεζόν, δηλαδή πολύ πριν πιάσει οποιοδήποτε από αυτά τα όρια. Ένα δέντρο που θα κρατήσετε δεκαπέντε χρόνια είναι λοιπόν καλύτερη απόφαση από ένα φθηνό που θα στραβώσει στην τρίτη αποσυναρμολόγηση.

Τι κοστίζουν και τα δύο

Στο φυσικό δέντρο παίζει ρόλο και η πόλη. Στη Θεσσαλονίκη οι τιμές κινούνται από 40 ως 100 ευρώ και στην Αθήνα από 50 ως 150, και τη διαφορά την εξηγούν οι ίδιοι οι παραγωγοί με τη μεταφορά και τα δημοτικά τέλη των σημείων πώλησης, που ανεβάζουν το τελικό ποσό ως και κατά το μισό.

Με αυτά τα νούμερα το τεχνητό δέντρο μέσης κατηγορίας πληρώνεται σε δύο χρονιές. Οικονομικά δηλαδή η απόφαση είναι εύκολη, και γι' αυτό η συζήτηση μετατοπίζεται στο περιβάλλον και στη μυρωδιά.

Τεχνητές βελόνες, από το 2D στο 3D

Το φθηνό και το ακριβό τεχνητό ξεχωρίζουν στα κλαδιά, όχι στο κουτί.

• Βελόνα 2D προκύπτει από κομμένο φύλλο PVC σε λωρίδες. Είναι επίπεδη και από κοντά θυμίζει χαρτί. Τα φθηνά δέντρα έχουν μόνο αυτήν.
• Βελόνα 3D χυτεύεται από πολυαιθυλένιο σε καλούπι, άρα έχει πραγματικό όγκο και σχήμα. Φαίνεται αληθινή και ανεβάζει την τιμή.
• Ο συνδυασμός βάζει 3D στην εξωτερική πλευρά των κλαδιών και φθηνότερη 2D προς τα μέσα, εκεί που έτσι κι αλλιώς δεν φαίνεται. Καλός συμβιβασμός.

Στις ελληνικές καταχωρίσεις θα δείτε δίπλα στο ύψος και έναν αριθμό με το γράμμα T, για παράδειγμα 985T. Είναι το πλήθος των άκρων, δηλαδή πόσα κλαδάκια έχει συνολικά το δέντρο. Ένα δίμετρο με κάτω από πεντακόσια άκρα θα δείχνει αραιό όσες μπάλες κι αν του κρεμάσετε, ενώ πάνω από χίλια γεμίζει από μόνο του. Πιάστε τέλος την άκρη ενός κλαδιού: αν οι λωρίδες επανέρχονται και δεν στριφογυρίζουν, το δέντρο θα αντέξει περισσότερα από ένα άνοιγμα.

Το έλατο σε γλάστρα

Ακούγεται σαν η καλύτερη λύση από όλες, έχει όμως ένα αγκάθι για το οποίο δεν γίνεται πολλή κουβέντα.

Κρίνει η ρίζα, όχι η γλάστρα. Το δέντρο πρέπει να έχει μεγαλώσει μέσα στο δοχείο τουλάχιστον μία σεζόν. Όσα τα χώνει κάποιος στη γλάστρα λίγο πριν από την πώληση έχουν κομμένες ρίζες και στον κήπο δεν πιάνουν. Τα αναγνωρίζετε εύκολα: βγαίνουν σχεδόν χωρίς αντίσταση και το χώμα διαλύεται.

Τα ριζωμένα δέντρα τα πουλούν φυτώρια και παραγωγοί που τα καλλιεργούν επί χρόνια σε δοχείο, και κοστίζουν αναλόγως. Όποιος το πάρει, ας κρατήσει δύο κανόνες: μέσα στο σπίτι το πολύ δέκα με δεκατέσσερις μέρες και πότισμα με χλιαρό ως κρύο νερό. Μετά τις γιορτές μην το βγάλετε απότομα στο κρύο, αφήστε το πρώτα σε μπαλκόνι ή γκαράζ να συνηθίσει.

Υπάρχει και ο ελληνικός παράγοντας που συχνά ξεχνιέται. Το έλατο είναι ορεινό δέντρο και θέλει ψύχος και υγρασία. Σε κήπο της Αττικής ή σε παραθαλάσσιο οικόπεδο, με καλοκαίρι σαράντα βαθμών και χωρίς νερό, οι πιθανότητες να το ξαναδείτε του χρόνου είναι μικρές όσο κι αν το φροντίσετε. Σε ορεινή περιοχή ή σε εξοχικό στα βόρεια είναι εντελώς άλλη ιστορία.

Πώς κρατιέται φρέσκο ένα κομμένο δέντρο

1. Αφήστε το λίγες μέρες σε δροσερό σημείο

   Στο μπαλκόνι ή στο γκαράζ προσαρμόζεται σταδιακά. Το πέρασμα από το κρύο κατευθείαν στο ζεστό σαλόνι είναι το πιο απότομο σοκ.

2. Κόψτε λίγους πόντους από τη βάση του κορμού

   Δύο ή τρεις αρκούν. Η φρέσκια τομή ανοίγει ξανά τους δρόμους από τους οποίους ρουφάει νερό.

3. Στήστε το σε βάση με νερό

   Δοχείο τουλάχιστον τριών λίτρων. Την ημέρα μπορεί να πιει και μισό λίτρο.

4. Ελέγχετε τη στάθμη κάθε μέρα

   Μόλις πέσει κάτω από την τομή, ο κορμός κλείνει με ρετσίνι και σταματάει να πίνει. Το συμπλήρωμα νερού μετά δεν τον ξαναφέρνει.

5. Κρατήστε το μακριά από τη ζέστη

   Τζάκι, σόμπα, σώμα καλοριφέρ και εσωτερική μονάδα κλιματιστικού είναι όλα κακοί γείτονες. Ο ξηρός ζεστός αέρας ρίχνει τις βελόνες πιο γρήγορα από οτιδήποτε άλλο.

Τι πιάνει φωτιά γύρω από το δέντρο

Μετά από τρεις εβδομάδες σε θερμαινόμενο δωμάτιο, οι βελόνες είναι στεγνές σαν προσάναμμα. Το ξύλο ανάβει ήδη στους 250 με 350 βαθμούς, ενώ η φλόγα ενός κεριού ξεπερνάει τους χίλιους. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο νούμερα είναι όλη η ιστορία.

Το Πυροσβεστικό Σώμα δίνει για τις γιορτές συγκεκριμένες οδηγίες, και οι τρεις πιο χρήσιμες ταιριάζουν ακριβώς στο ελληνικό σπίτι:

• Ένα μέτρο απόσταση από το τζάκι και από κάθε πηγή θερμότητας. Το δέντρο στημένο απέναντι από τη σόμπα δείχνει ωραίο στη φωτογραφία και στεγνώνει σε χρόνο ρεκόρ. Μια σπίθα που πετάγεται φτάνει.
• Ποτέ αναμμένο κερί πάνω στο δέντρο. Ούτε δίπλα στα κλαδιά, ούτε σε ράφι από πάνω του, και ανάμεσα σε δύο αναμμένα κεριά αφήνετε τουλάχιστον δέκα πόντους. Το ίδιο ισχύει και για το καντήλι.
• Βγάζετε τα λαμπάκια από την πρίζα πριν κοιμηθείτε ή φύγετε από το σπίτι. Ελέγχετε κάθε χρόνο καλώδια, λαμπτήρες και φις, και διαλέγετε σετ με σήμανση CE ή ΕΛΟΤ. Τρεις σειρές λαμπάκια και ένας φθηνός μετασχηματιστής στο ίδιο πολύπριζο είναι ο κλασικός συνδυασμός που δεν θέλετε.

Ασφαλέστερο φως δίνει ο χριστουγεννιάτικος φωτισμός με LED, που μένει κρύος στην αφή. Ποιο μήκος και πόσοι λαμπτήρες ταιριάζουν στο δικό σας δέντρο, το αναλύουμε στον οδηγό για τα λαμπάκια.

Το καράβι αντί για δέντρο

Πριν μπει το έλατο στα ελληνικά σπίτια, γιορτινό σύμβολο ήταν το ξύλινο καραβάκι, στολισμένο στα νησιά και στα παραθαλάσσια για να καλωσορίσει τους ναυτικούς που γύριζαν.

Η συνήθεια δεν χάθηκε. Δήμοι στα νησιά και στα παράλια στήνουν καράβι στην κεντρική πλατεία αντί για δέντρο, και στα σπίτια επιστρέφει σαν δεύτερο στολίδι δίπλα στο έλατο ή σαν μοναδικό σε μικρό διαμέρισμα. Πρακτικά έχει και πλεονεκτήματα: πιάνει ελάχιστο χώρο, δεν ρίχνει τίποτα και μαζεύεται σε ένα ράφι. Τα ίδια στολίδια και τα ίδια λαμπάκια δουλεύουν και στα δύο, αρκεί να μετρήσετε το μήκος του καταστρώματος αντί για το ύψος των κλαδιών.

Τι ύψος να διαλέξετε

Μετρήστε το ταβάνι πριν βγείτε για ψώνια. Στις παλιές πολυκατοικίες τα τρία μέτρα δεν είναι σπάνια, στις νεότερες κατασκευές το ύψος πέφτει γύρω στα 2,6 με 2,7 μέτρα.

Από αυτό αφαιρέστε τη βάση και την κορυφή. Αν διστάζετε ανάμεσα σε δύο μεγέθη, πάρτε το μικρότερο: το δέντρο στριμωγμένο στο ταβάνι δείχνει πιεσμένο και η κορυφή δεν κάθεται ποτέ ίσια. Μην ξεχάσετε και το πλάτος, γιατί τα δέντρα διαφέρουν πολύ στο πόσο ανοίγουν τα κάτω κλαδιά τους, και σε σαλόνι δεκαπέντε τετραγωνικών αυτό μετράει περισσότερο από το ύψος.

Συχνές ερωτήσεις

Καλές γιορτές, με δέντρο που θα μείνει όμορφο ως την τελευταία μέρα!